Tarih, kültür ve inanç yerlerde: Deprem değil, restorasyon yıktı!

Yusuf Yavuz İki yıl önce restorasyona alınan Antalya’nın Finike ilçesindeki Çavdır Büyük Cami hatalı uygulamalar, ihmal ve tedbirsizlik yüzünden restore edilirken yıkıldı. Koruma Bölge Kurulu, Osmanlı’nın son döneminde inşa edilen yaklaşık 120 yıllık tarihi yapının yıkılmasını mevsim koşullarına bağladı. Restore edilmek istenirken harabeye dönen tescilli caminin hat sanatıyla yazılan ve üzerinde Esma-ül Hüsna yazıları bulunan kalem işi bezemelerin de molozların arasında olduğu görülüyor. Antalya Valiliği YİKOB tarafından Eylül 2024’de yapılan ihale ile 35 milyon sözleşme bedeliyle Akçaylar Restorasyon şirketine verilen restorasyonda çalışmalar başlamadan önce caminin üzerine koruyucu çatı yapılmamış olması dikkat çekiyor.  120 YILLIK CAMİ RESTORASYONDA YIKILDI Restorasyon sırasında yıkılan Finike Çavdır Büyük Cami için 2024/1153165 kayıt numarasıyla 16 Eylül 2024 tarihinde ihale yapıldı. Osmanlı’nın son döneminde, bir mescidin üzerinde inşa edildiği ortaya çıkan tarihi cami yaklaşık 120 yaşında. Mülkiyeti köy tüzel kişiliğine ait olan cami, bir asrı aşkın süredir ayakta kaldı. Ancak iki yıl içerisinde tedbirsizlik ve hatalı uygulamalar yüzünden restorasyon sırasında yıkıldı.  YAKLAŞIK 35 MİLYONA İHALE EDİLDİ  Çavdır Büyük Cami için Antalya Valiliği Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığı (YİKOB) tarafından yapılan ihaleye, toplam altı firma davet edildi. Üç firma fiyat teklifi sunarken diğer üç firma ise teşekkür mektubu sundu. İhale, 34 milyon 871 bin 798 TL sözleşme bedeliyle Akçaylar Restorasyon firmasına verildi. İşin bitiş tarihi ise 12 Şubat 2026 olarak belirlendi. Ancak tarihi caminin restorasyonu ihale sözleşmesinde belirtilen süre içerisinde bitmediği gibi restorasyon sırasında yıkılması kamuoyunun tepkisini çekti.  KURUL, ‘MEVSİMSEL’ DEDİ Caminin yıkılmasıyla ilgili konu geçtiğimiz ay Antalya Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu’nun da gündemine geldi. Kurul, tarihi caminin restorasyon sırasında yıkılmasıyla ilgili aldığı 17 Temmuz 2026 tarihli kararında, özetle şu ifadelere yer verdi: “Çavdır büyük caminin mevcutta statik sorunlarının yapısal çatlaklar ve temel kaynaklı zemin oturması malzeme bozulmaları ana taşıyıcı duvarlarda stabilite problemleri vb. sorunların olduğu, buna ek olarak mevsimsel koşullara bağlı olarak kil zemin yapısındaki oturmalar, yapı malzemelerinin deformasyonun artması vb.  nedenlerle stabilite problemlerinin tetiklenerek yapının yıkılmasında belirleyici etken haline geldiği Kurulumuza sunulan bilgi ve belgelerden anlaşıldığından, bu aşamada suç duyurusunda bulunulmasına gerek görülmediğine…”  KORUYUCU ÇATI YAPILMAMIŞ Konuyu değerlendiren uzmanlar ise, Koruma Bölge Kurulunun aldığı bu kararın tartışmalı olduğunu savunuyor. Restorasyonla ilgili yer teslimi yapıldığı günden caminin yıkıldığı güne kadar geçen süreçle ilgili kayıt altına alınan uygulama ve çalışma aşamalarının titizlikle incelenmesi gerektiğine dikkat çeken uzmanların önemli uyarısı; daha işin başında restorasyona alınan caminin üzerine koruyucu bir çatı yapılmamış olması. Bu durum tarihi yapıyı başta yağmur olmak üzere her türlü hava koşullarına karşı savunmasız hale getiriyor ve yapıya zarar veriyor.  KALEM İŞİ ESMA- ÜL HÜSNA MOLOZLARIN ARASINDA Osmanlı’nın son döneminde inşa edilen camilerin özelliğini taşıyan Finike Çavdır Büyük Cami, Anadolu camilerinde yaygın olarak kullanılan bezemelere sahip. Hat yazısı ile yazılan kalem işi Esma-ül Hüsna (Allah’ın isimleri) ve bezemeler restorasyon sırasında yıkılan caminin molozları arasına görülüyor. Yıkıntılar arasında, mimari parçalar da yer alırken, restorasyon sırasında hilti kullanıldığını yansıtan görüntüler dikkat çekiyor. İŞ MAKİNESİ İLE BAŞLADI, YIKIMLA SON BULDU Restorasyon için güvenlikli olmayan bir iskelenin kullanıldığı belirtilirken, söz konusu iskelenin yıkıntıların arasında kalarak kırıldığı görülüyor. Caminin mihrabının bulunduğu beden duvarı ise tamamen yıkılmış durumda. Restorasyonun başladığı dönemde, caminin son cemaat yerine sonradan eklendiği belirtilen beton bölümü kırmak için paletli ekskavatör kullanılması tepki çekmişti.  İKİ YIL ÖNCE KURUMLAR UYARILMIŞTI Tarihi caminin yıkılması “restorasyon cinayeti” olarak değerlendirirken, projenin başladığı dönemde Finike Kaymakamlığı, Antalya Valiliği ve Sayıştay gibi kurumlara konuyla ilgili başvurular yapılmıştı. Ancak uyarılar dikkate alınmazken göz göre göre gelen yıkım, bugün o başvuruları bir kez daha gündeme getirdi.  FİNİKE VE KAŞ İHALELERİNDEKİ İDDİALAR Antalya Valiliğine iki yıl önce yapılan yazılı şikayet başvurusunda, YİKOB bünyesinde yapılan Kaş ve Finike ilçelerindeki restorasyon ihaleleri ile ilgili iddialar gündeme getirilerek, bu iddiaların incelenmesi istenmişti. Başvuruya konu ihalelerin, 2024/1151453 ihale kayıt numaralı ‘Patara Yürüme Yolu ve Telsiz Telgraf İstasyonu Restorasyon İşi’ ile 2024/1153165 ihale kayıt numaralı ‘Finike İlçesi Çavdır Büyük Camii Restorasyon ve Çevre Düzenleme İşi’ olduğu belirtilmişti.  FİRMALAR ARASINDA BAĞLANTI İDDİASI Başvuruda, “Yapılan ihalelere az katılım sağlanarak adrese teslim ihale yapılıp yapılmadığı, Hazırlanan yaklaşık maliyetlerin mevcut proje ile karşılatılması düşük verilen kalemlerin incelenmesi ve yüksek verilen kalemlerin karşılaştırılması, Yapılan ihalelerdeki firmaların dosya satın alan kişilerin diğer firmalar ile ilgili organik bir bağının olup olmadığının ortaya çıkarılması diğer bir bakışla dosya satın alan kişilerin vekâletnamelerinin kontrol edilmesi ve T.C Kimlik numaralarından ihaleyi alan firmadaki görevlerinin veya SGK kayıtlarının irdelenmesi, İhaleye katılan firmaların teklif cetvellerin tamamın hangi yazıcıdan çıkartıldığı ve aynı karakterde olup olmağı hususlarının özel olarak bilimsel olarak irdelenmesi ve incelenmesi” talep edilmişti.  ADRESE TESLİM İHALE İDDİASI Antalya YİKOB’da görev yapan birim sorumlularının davet listesini hangi kriterlere göre hazırladığı ve davet edilen firmaların araştırılması da istenen başvuruda, “Sonuç olarak adrese teslim yapıldığına inandığım ihalelerin düşük tenzilatlı az katılımlı olduğu açık olarak görülmektedir” iddiasına yer verilmişti.  YİKOB’DAN ‘TAKDİR HAKKI’ AÇIKLAMASI Antalya YİKOB, söz konusu iddiaların araştırılması için Valiliğe yazılı başvuru yapan vatandaşa verdiği cevapta, Patara’daki restorasyon ihalesinin mevzuata uygun olduğu görüşüne yer verilmişti. Antalya YİKOB’un 19 Kasım 2024 tarihli resmî yanıtında, restorasyon ihalesiyle ilgili iddiaların kurum bünyesinde araştırıldığı bilgisine yer verilerek, yapılan işlemlerin usule uygun olduğu savunularak, “4734 Sayılı Kanun tarafından idarelere 50-100 arasında inisiyatif-takdir hakkı tanındığı ifade edilmiş ve söz konusu durumun ihale süreçlerinde idare tarafından dikkate alındığı” ifadesine yer verilmişti: https://yusufyavuzhaber2022.com/2024/11/22/antalya-yikop-ihalelerde-takdir-hakkini-kullanmis/