Toplumsal Çürümenin Anatomisi: Ahlak ve Adaleti Kemiren Psiko-Sosyal Patolojiler

Bir toplumun gelişmişlik düzeyi ne olursa olsun, onun kalbini ve ruhunu ayakta tutan iki ana sütun şüphesiz ahlak ve adalettir. Ancak modern dünyada bu değerler, yapısal sorunlardan ziyade bireyin iç dünyasında başlayan ve topluma yayılan psiko-sosyo-patolojik virüslerle sarsılmaktadır. Sadece bir teşhis koymakla kalmayan bu yazı; okuyucuyu ideolojik saplantılardan, dalkavukluktan ve önyargılardan arınmaya davet eden, kolektif bir özeleştiri ve vicdan çağrısı niteliğindedir. BİR TOPLUMDA AHLAK ve ADALETİ BOZAN BAŞLICA PSİKO, SOSYO- PATALOJİK BİREYSEL DAVRANIŞLAR ÜZERİNE KISA NOTLAR. A- Giriş. Genel olarak ahlak, bireylerin iyi ile kötüyü, doğru ile yanlışı... birbirinden ayırabilme kapasitesidir. Adalet ise bireylere, kendisi dışında kalan  herkesin, hak ve hukukunu gözetebilme pratiği olarak kabul edilir. Çağımızda, toplumlar ne kadar gelişmiş olurlarsa olsunlar, aynı gelişmenin toplumun her kesiminde ve herkeste eşit düzeyde olmadığı bir gerçektir. Bu nedenle de, ahlaksızlık ve adaletsiz, oranları farklı olsa bile, gelişmiş  ya da az gelişmiş her toplumda varlığını sürdürmektedir. Yine her toplumda, ahlak ve adaleti engelleyen bir çok görünür ya da görünmez nedenler vardır.   B- Ahlak ve Adaleti Bozan Başlıca Engeller Nelerdir? 1- Dinbazlık. Dinbazlık, dinsel kutsalları kötüye kullanarak çıkar sağlama anlamına gelir. İnsanlar arasında inanç, din, mezhep, tarikat ve cemaat... ayrımı yaparak kendi gibi düşünmeyenleri ötekileştirmek, damgalamak ve aşağılamak toplumsal ahlaki, adaleti ve barışı bozar. 2- Irkçılık. Ahlak ve adalet gibi temel ve evrensel insani değerleri ; ırk, soy, kan, dil...ve benzeri değerlere indirgemek toplumsal barışı bozar. Çünkü insan ırkı ve kanı ile değil, liyakatı, ahlakı ve adaleti gözetebilmesi ile iyi insan olur. 3- Bencillik. En kısa ve öz tanımı ile bencillik, bireylerin kendi çıkarlarını koruyabilmek için başkalarının ve toplumun çıkarlarını gözardı etmek; bile bile, kendi çıkarı için  ahlakı ve adaleti çiğnemektir. 4- Sosyal Cinsiyetçilik, Cinsiyet Ayrımcılığı. Evrensel kabule göre, hiçbir ön koşula tabi olmadan, insanların doğuştan sahip oldukları hakları ve yetkileri, sosyal  cinsiyet ayrımcılığı yaparak ortadan kaldırmak, örneğin aileyi yönetme ya da ev dışında çalışma  hakkının sadece erkeğe ait olduğunu savunmak sosyal cinsiyetçiliktir. Cinsiyetler arasındaki eşitlik ve adaleti bozar. 5- İdeolojik Takıntı ve Saplantılar. Evrensel tek ve yanılmaz  gerçeğin kendi inandığı ve savunduğu ideoloji ile özdeşleştirenler, hem çoğulculuğu, yani farklılıklarla bir arada yaşamayı reddetmiş ve hem de demokratik siyaset yollarını tıkamış olurlar. Sonuç diktatörlüğe çıkar. Ahlak ve adalet bozulmuş olur. 6- Kadercilik- Fatalism. Toplumda uğradıkları yanlışlık, haksızlık, kötülük, yoksunluk ve yoksullukları yanlış bir dinsel anlayışla, fıtrata, kadere, yani ilahi yazgıya bağlamak büyük bir hata ve yanılgıdır. Kişiyi edilgenleştirir. Kötülüğü, cehaleti ve yoksulluğu yapanları gizler. Kötülük, yoksulluk ve haksızlık yapanlarla mücadele etmekten alıkor. Kişileri ve toplumu pasifleştirir. Bu durum despot,  kötü yöneticilerin ve güçlülerin saltanatını kalıcılaştırır. Sonuç olarak, yanlışlık, haksızlık ve kötülükle mücadele etmekten vaz geçilir; geriye, kanaata,itaata ve sadakata sarılmak kalır. 7-Aşırı Kibir ve Gurur. Büyüklenme, başkalarını horlama ve küçük görme saplantısına kapılanlar, empati kuramaz ve özeleştiri yapamazlar. Kendilerini yanılmaz, dokunulmaz ve ayrıcalıklı görerek toplumdaki  ahlak ve adalet kurallarını çiğneme eğiliminde olurlar. 8- Kıskançlık ve Çekememezlik. Başkalarının ailelerini, varlığını, sahip oldukları servet, makam, iş, başarı ve kazanç olanaklarını çekemeyenler eninde sonunda ahlak ve adalet rotasından saparak yasa dışı davranışlar içine girebilir ve toplumsal ahengi bozabilirler. 9- Açgözlülük, Tamah, Gözü Doymazlık. Doymak bilmeyen mal, mülk, para, makam, ünvan ve yetki...peşinde koşanlar, sürekli olarak ahlak ve adalet ilkeleri dışında kalan yol ve yöntemler peşinde koşarak toplumsal barışı bozma eğiliminde olurlar. 10- Dalkavukluk/ Yalakalık. Genelde bu tür insanların mesleki liyakatları yetersiz ve kişisel onurları da göreceli olarak daha düşük, kendilerine olan özgüvenleri ise genelde daha  eksiktir. Bu nedenle de siyasi iktidar sahiplerine ya da çeşitli güç adaklarına teslim olup onlardan çıkar sağlama yoluna giderler. Böylece liyakatı, ahlakı ve adaleti devre dışı bırakarak topluma zarar verirler. 11- Gıybet- İftira- Dedikodu. Çoğu zaman rakip gördükleri ya da kıskandıkları başka dürüst insanlara ahlak dışı, temelsiz, delilsiz, iftira,suç ya da karalamalar uydurarak kendileri için çıkar ve itibar peşinde koşan insan tipleri vardır. Bu tür insanlarda vicdan, ahlak ve adalet aramak boşunadır. İnsanlara, ailelere ve topluma verdikleri zarar çok fazladır. 12- İkiyüzlülük/ Riyakarlık. Bazı insanların söyledikleri ile yaptıkları arasında büyük zıtlıklar vardır. Bu tür insanların resmi ya da kamusal alanda söyledikleri ile yaptıkları birbirine ters olur. İnsanların olduğu gibi görünmemesi ya da göründüğü gibi olamaması ahlaki ve adaleti  bozar. 13- Ahde Vefasızlık. Geçmişte birlikte oluşturdukları emeği, hakkı, hukuku, dostluğu, verilen sözleri  unutup ya da yok sayıp keyfi olarak sözünden caymak ve güven krizi yaratmak toplumsal yaşamın  olağan ritmini bozar. Rahmetli babam " Oğlum, hayvanı yuları, insanı sözü bağlar" derdi. 14- Cehalet. Cehalet sadece eğitimsizlik, bilgisizlik ve bilgi yetersizliği değildir. Kişinin kendisini her konuda doğru ve yanılmaz tam bilgi sahibi olduğuna inandırmasıdır. Belleğindeki her türlü bilgiyi dogmatikleştirmesidir. Eleştirilmeye, öğrenmeye ve yeniliğe...kapalılıktır. Cehalet, hem hatalı kararların ve hem de her türlü fanatik düşüncelerin üremesine odaklık yapar. 15- Önyargı ve Önkabuller. Önyargı ya da önkabul sahibi insanlar hiç bir şeyin aslını ya da temelini araştırma, gözden geçirme ve doğrulama yoluna gitmezler. Geleneksel olarak, hiç sorgulamadan belleklerine boca edilen bilgileri şaşmaz doğrular olarak görürler. Toplumsal değişimi görmezden gelirler. Tutucu olurlar. Yeniliklere, değişime ve yeniden yapılanmalara direnerek topluma zarar verirler. 16-Tefecilik/ Haksız Kazanç. Tefecilik, İnsanların bilgisizlik, cehalet,  yoksulluk, çözümsüzlük,  çaresizlik...gibi durumlarından yararlanarak onların alınteri olan kazançlarını onlardan  aşırı ödünler alarak fahiş faiz, aşırı rant elde etmek, ya da taşınmaz mülklerine yok pahasına el koymaktır. Bu durum ekonomideki servet ve kaynak dağılımını tefeciler yararına bozar. Halkı yoksullaştırır. 17- Duygudaşlık/ Empati Eksikliği. Duygudaşlık ya da empati toplumdaki ortaklaşa duygusal zekânın bir türevi olarak ortaya çıkar. Duygusal zekâları ve empatileri doğru ve yeterli gelişmiş olanlar sadece insan soyuna empati yapmakla yetinemezler. Doğaya, çevreye, toprağa, havaya, suya; havayı ve suyu kullanarak yaşayan tüm hayvan ve bitkilere de empati yaparlar. Doğaya karşı hoyrat ve savurganca davrananlar sadece bu günün değil gelecek kuşakların refahına da çalmış olurlar. C- Son Sözler. Çağdaş bir toplumda, sadece düzgün ahlaklı ve adil bir insan olma bilgisiyle donatılmış olmak yetmez. Uygulamaya aktarılamayan, yaşamın ayrılmaz gündelik bir parçasına dönüşemeyen, liyakat, ahlak ve adalet bilgilgisinin ne bilgi sahibine ne de içinde yaşadığı topluma bir yararı olur. Ayrıca her birey, kendi belleğine yerleşmiş ahlak ve adalet dışı bilgi tortularını keşfetme ve bunları temizleme  bilincinde olmak zorundadır. Yine her birey, kendi ahlak ve adalet dışı tutum ve davranışlarından arınabilmek için: * 'Ben de yanılabilirim' diyerek herkesin büyük bir özeleştiri kültürüne sahip olması. * Başta insanlar olmak üzere; yine herkesin doğaya, çevreye ve türlü canlıya karşı duygudaşlık( empati) yapmayı yaşamın temel bir kuralı yapması. * Adalet terazisini doğru tartması; ırk, dil, din, mezhep, sosyal cinsiyet, ideoloji...ve benzeri dayatmalarından vazgeçmesi gerekir. Zaten ortaklaşa yaşam; ortak ahlak,ortak adalet, ortak refah ve ortak mutluluğu oluşturabilmek için ortak çaba harcayabilme yarışı değil midir? Karar sizin. " Eline, diline, beline sahip ol"