ERTELENMİŞ DÖNÜŞLERİN, EKSİK AİDİYETLERİN VE SESSİZCE TAŞINAN HAYATLARIN UZUN HİKÂYESİ   Avrupa’daki birçok Türk için göç, yalnızca başka bir ülkede yaşamaya başlamak anlamına gelmez. Bu yolculuk, çoğu zaman birkaç yıl süreceği düşünülen; fakat zaman geçtikçe uzayan, değişen ve insanın iç dünyasında derin izler bırakan uzun bir hayat tecrübesine dönüşür. Bu tecrübenin içinde emek vardır, geçim kaygısı vardır, çocuklar için göze alınan fedakârlıklar vardır, dilin açtığı görünmez mesafeler vardır, aile içinde büyüyen sessizlikler vardır. En derinde ise çoğu zaman aynı duygu saklı durur: insanın ne bütünüyle geriye dönebilmesi ne de bulunduğu yere iç huzuruyla bütünüyle yerleşebilmesi. GURBETİN DIŞARIDAN GÖRÜNEN YÜZÜ İLE İÇERİDEN YAŞANAN HAKİKATİ   Dışarıdan bakıldığında Avrupa’daki Türklerin hayatı çoğu zaman tanıdık ve düzenli görünür. İşe giden insanlar vardır. Okula yetişen çocuklar vardır. Ay sonunu denkleştirmeye çalışan aileler vardır. Yıllar içinde kurulmuş evler, belli bir düzene bağlanmış hayatlar, alışılmış bir gündelik akış vardır. İlk bakışta görülen manzara budur. Fakat bu görünen yüzün ardında daha derin, daha kırılgan ve daha karmaşık bir gerçeklik bulunur. Çünkü göç, yalnızca adres değiştirmek değildir. Göç, insanın zamanla kurduğu ilişkiyi de değiştirir. Hafızayla bağını da etkiler. Geleceği düşünme biçimini de dönüştürür. İnsan yaşadığı ülkede çalışabilir, çocuklarını büyütebilir, hayatını sürdürebilir; ama buna rağmen kalbinin bir yanı başka bir yere dönük kalabilir. Bu yüzden Avrupa’daki birçok Türkün hikâyesi yalnızca ekonomik bir göç hikâyesi değildir. Bu hikâye aynı zamanda ertelenmiş dönüşlerin, yarım kalmış yakınlıkların ve içte taşınan uzun bir gurbet duygusunun hikâyesidir. Birçok aile Avrupa’ya, ömrünü bütünüyle orada geçirmek düşüncesiyle değil; daha çok çalışmak, birikim yapmak ve sonra geri dönmek niyetiyle gitmiştir. Başlangıçta makul görünen bu niyet, zamanla yalnızca bir plan olarak kalmamış; hayatın ruhunu da etkilemiştir. İnsan, geçici gördüğü yerde tam anlamıyla kök salmakta zorlanmıştır. Kalbiyle yaklaşmayı ertelemiştir. Yaşadığı yeri bütünüyle benimsemeyi sonraya bırakmıştır. Böylece geçicilik duygusu, yalnızca bir düşünce değil, gündelik hayatın içine sinen bir bekleme hâline dönüşmüştür. Ne var ki hayat çoğu zaman ilk niyetin çizdiği yoldan ilerlemez. Yıllar uzar. Çocuklar doğar. Çocuklar büyür. Okullar başlar. Masraflar çoğalır. Sağlık, iş ve ekonomik şartlar insanın önüne yeni zorunluluklar çıkarır. Bir zamanlar kısa süreceği düşünülen dönem, hayatın büyük bir bölümünü kaplamaya başlar. İşte asıl kırılma burada görünür hâle gelir. Çünkü insan bir gün döneceğini düşünerek yaşarken, fark etmeden ömrünün önemli bir kısmını bulunduğu yerde geçirmiş olabilir. O noktadan sonra ne geri dönüş eskisi kadar kolaydır ne de yaşanılan yere gönül rahatlığıyla “burası benim yurdum” demek mümkündür. DÖNÜŞ UMUDUNUN ZAMANLA İÇTE BİR SIZIYA DÖNÜŞMESİ Avrupa’daki birçok aile için en derin meselelerden biri, dönüş düşüncesinin hiçbir zaman bütünüyle kaybolmaması; fakat çoğu zaman da gerçekleşmemesidir. Bu duygu ilk yıllarda insana dayanma gücü verir. “Bir süre daha” düşüncesi, zorlukları taşımayı kolaylaştırır. İnsan kendisini geçici bir emeğin içinde hisseder ve bu duygu ona sabır kazandırır. Fakat zaman uzadıkça aynı duygu, içte başka bir ağırlık üretmeye başlar. Çünkü bir süre sonra geri dönmenin yalnızca istemekle gerçekleşmediği anlaşılır. Geride bırakılan ülke değişmiştir. Oradaki hayat başka bir akışa girmiştir. İnsanların düzeni değişmiş, toplumsal şartlar dönüşmüştür. En önemlisi, dönmeyi düşünen insanın kendisi de artık eskisi gibi değildir. Yıllar boyunca başka bir ülkede yaşamak, kişiyi de dönüştürür. Böylece dönüş fikri, somut bir plan olmaktan çıkıp içte saklanan ince bir acıya dönüşebilir.   Bu noktada insanın yaşadığı duygu yalnızca özlem değildir. Özlemden daha karmaşık bir şeydir bu. Bir yandan geride kalana bağlılık vardır, öte yandan yaşanılan yerin hayatı da artık insanın ruhuna iz bırakmıştır. Fakat iki tarafın toplamı yine de tam bir huzur üretmeyebilir. Kişi bazen ne geçmişe bütünüyle dönebilir ne de bugünün içinde kendisini tam anlamıyla yerli hissedebilir. Dışarıdan bakıldığında kurulu görünen hayatın içinde, adı zor konulan bir eksiklik dolaşır. İşte bazı göç hikâyelerinin en ağır yanı budur. Mesele her zaman iki ülke arasında kalmak değildir. Bazen mesele, hiçbir yeri eksiksiz bir iç huzuruyla benimseyememektir. İnsan yıllarca aynı şehirde yaşayabilir, aynı sokaklardan geçebilir, aynı işte çalışabilir, çocuklarını aynı ülkede büyütebilir; ama yine de içinde tamamlanmış bir yer duygusu oluşmayabilir. Çünkü yurt, yalnızca üzerinde yaşanılan toprak değildir. Yurt aynı zamanda ruhun dinlenebildiği, insanın kendisini gevşetmeden bırakabildiği içsel bir emniyet duygusudur.   YAŞAM KOŞULLARI: KURULAN DÜZENİN ALTINDA BİRİKEN SESSİZ YORGUNLUK   Ana yurdundan uzakta kurulan hayatların yaşam koşulları tek tip değildir. Ülkeler farklıdır, şehirler farklıdır, eğitim ve çalışma imkânları farklıdır. Kimi aileler zamanla daha dengeli ve daha güvenli bir hayat kurabilmiştir. Kimi aileler çocuklarını iyi okullara göndermiş, belli bir toplumsal hareketlilik yakalamış, hayatını daha istikrarlı bir zemine oturtmuştur. Kimi aileler ise hâlâ geçim baskısının ağır hissedildiği, sınırlı imkânlarla örülü bir hayatın içinde yaşamaktadır. Bu farklılıklara rağmen ortak bir çizgi de vardır: Avrupa’daki birçok Türk ailesinin hayatı büyük bir emek üzerine kurulmuştur. Çalışmak gerekir. Ayakta kalmak gerekir. Kira ödenir, faturalar düşünülür, çocukların eğitimi takip edilir, gelecek için bir şeyler biriktirilmeye çalışılır. Gündelik hayatın yükü hafif değildir. Özellikle ilk kuşak için hayat, kendi konforundan çok çocuklarının geleceğini güvenceye alma düşüncesiyle şekillenmiştir. Bunun için nice anne ve baba, kendi rahatını ertelemiş, kendi yorgunluğunu görünmez kılmış, kendi iç kırgınlıklarını sessizce içine gömmüştür. Bu fedakârlığın içinde büyüyen şey yalnızca direnç değildir. Bir süre sonra yorgunluk da büyür. Üstelik bu yorgunluk sadece bedensel değildir. Uzun yıllar boyunca ayakta kalma mecburiyetinin doğurduğu ruhsal bir ağırlık da vardır. İnsan düzen kurar, hayatını sürdürür, sorumluluklarını yerine getirir; ama yine de içinde tamamlanmamış bir taraf taşıyabilir. Çünkü ekonomik denge ile iç huzur aynı şey değildir. Bir insan geçimini sağlayabilir, evini kurabilir, çocuklarını büyütebilir; fakat buna rağmen iç dünyasında tam anlamıyla rahatlayamayabilir. Bu nedenle Avrupa’daki Türklerin hayatına yalnızca gelir düzeyi, iş güvencesi ya da konut meselesi üzerinden bakmak eksik kalır. Bazı hayatlar dışarıdan düzenli görünür; fakat içeriden derin bir yorulma taşır. Bazı insanlar belirli bir refaha ulaşmıştır; ama buna rağmen içlerinde belirsiz bir eksiklik yaşamaya devam eder. Hayatın kurulmuş olması, ruhun da aynı ölçüde yerini bulduğu anlamına gelmez. DİL MESELESİ: KONUŞMANIN ÖTESİNDE KENDİNİ VAR EDEBİLME ÇABASI Birçok ailenin hayatında dil meselesi en temel başlıklardan biridir. Fakat bu mesele, yalnızca kelime bilmek ya da cümle kurabilmek meselesi değildir. Dil, insanın dünyaya açılma biçimidir. Dil, hafızanın dolaştığı alandır. Dil, insanın duygularını, korkularını, sevgisini, kırgınlığını ve benliğini taşıdığı en temel zemindir. Bu yüzden dil sorunu teknik bir eksiklikten çok daha derin bir şeye temas eder.   Yaşanılan ülkenin diline yeterince yaklaşamayan yetişkinler için gündelik hayat dışarıdan göründüğünden daha yorucu olabilir. Resmî işlemler, okul görüşmeleri, sağlık sistemi, iş başvuruları, kurumsal yazışmalar ve sıradan sosyal ilişkiler, dil eksikliği nedeniyle ağır bir strese dönüşebilir. İnsan konuşmakta zorlandığında yalnızca sessizleşmez; bazen geri çekilir, görünmezleşir, kendisini eksik hissetmeye başlar. Yanlış anlaşılma korkusu arttıkça toplumsal alana katılım da daralır. Bu durumun köklerinde çoğu zaman geçmişte taşınan geçicilik duygusu da bulunur. İlk yıllarda “nasıl olsa döneceğiz” düşüncesi, dili tam anlamıyla öğrenme ihtiyacını zayıflatmış olabilir. Fakat yıllar uzadıkça ertelenen bu mesele, hayatın kendisini daraltan ciddi bir sınıra dönüşür. Dil güçlenmedikçe kurumlarla bağ zayıf kalır. Kurumlarla bağ güçlenmedikçe haklardan, imkânlardan ve toplumsal katılımdan yeterince yararlanmak zorlaşır. Böylece insan, yaşadığı yerde bulunur; ama o hayatın merkezine bütünüyle yaklaşamaz. Buna karşılık çocuklar ve gençler, yaşadıkları ülkenin diline daha hızlı ve daha doğal biçimde yaklaşır. Bu onlara okulda, arkadaş çevresinde ve kamusal hayatta önemli bir hareket alanı kazandırır. Ancak bu durum başka bir ince kırılmayı da beraberinde getirebilir. Çocuk dış dünyanın diliyle büyüdükçe, aile ile arasındaki ana dil köprüsü zayıflayabilir. Ana dil zayıfladığında yalnızca kelimeler eksilmez; duygunun dolaştığı yol da daralır. Bazı hisler başka bir dile çevrilebilir, fakat aynı sıcaklıkla taşınamayabilir. Büyüklerin ses tonu, hitap şekli, hayat tecrübesi, anıları ve iç dünyası çocuk için zamanla daha uzak bir alana çekilebilir. Aynı şekilde ebeveyn de çocuğun okul hayatında yaşadığı baskıları, arkadaş ilişkilerini, içinden geçtiği kimlik arayışını ve psikolojik gerilimlerini tam olarak okuyamayabilir. Böylece aynı evin içinde birbirini seven, birbirini korumaya çalışan; ama birbirine bütünüyle ulaşamayan insanlar ortaya çıkabilir. Sevgi vardır, fakat ortak iç dil daralmıştır. AİLELERİN FEDAKÂRLIĞI VE ÇOCUKLARA EKSİK KALAN DUYGUSAL ALANLAR   Avrupa’daki Türk ailelerinin en güçlü yanlarından biri fedakârlıklarıdır. Birçok anne ve baba, çocukları için hayatını büyük bir özveriyle taşır. Kendi ihtiyaçlarını geri plana iter. Kendi yorgunluğunu göstermemeye çalışır. Kendi arzularını erteler. Bu yönüyle bakıldığında birçok aile, gerçekten büyük bir dayanıklılık ve sorumluluk duygusuyla ayakta durmaktadır. Fakat hayatın sertliği, bazen tam da bu fedakârlığın içinde başka bir eksiklik doğurur. Maddi gelecek için verilen yoğun emek, duygusal temas için gerekli zamanı ve dikkati daraltabilir. Burada sevginin eksikliği yoktur. Çoğu anne baba çocuğunu yürekten sever. Sorun daha çok, sevginin çocuğun ruhuna nasıl ulaştığı meselesidir. Sevgi yalnızca korumakla değil, dinlemekle, fark etmekle, birlikte zaman geçirebilmekle, çocuğun iç dünyasına temas edebilmekle de tamamlanır. Yoğun çalışma temposu, ekonomik baskılar, bitmeyen sorumluluklar ve zihinsel yorgunluk, aile içi temasın niteliğini zayıflatabilir. Çocuk için giysi alınır, okul düşünülür, gelecek planlanır; ama onun ruhunda büyüyen sessizlik her zaman aynı dikkatle görülemeyebilir. Oysa çocuk yalnızca büyütülmek istemez; aynı zamanda görülmek ister. Yalnızca korunmak istemez; duyulmak da ister. Sıkıştığında başvurabileceği yargısız bir yakınlık arar. Bu ihtiyaç özellikle ergenlik döneminde daha belirgin hâle gelir. Çünkü gençlik, yön arama, kendini kurma ve ait olunacak çevreleri seçme dönemidir. Genç evin içinde kendisini yeterince anlaşılmış hissetmediğinde, dışarıda kendisine alan açan ilk çevreye yaklaşabilir. Bazen bu çevre olumlu olur. Sanat, spor, eğitim, kültürel alanlar ve sağlıklı dostluklar, gencin önünü açar. Bazen ise kırılgan ruh hâlini kullanan, onu yanlış yönlere sürükleyen ilişki biçimleri ortaya çıkar. Burada mesele çocukları suçlamak değildir. Mesele, onların hangi boşluklarda savrulmaya daha açık hâle geldiğini doğru okuyabilmektir. Bazı gençler bilinçli bir tercihten çok, yalnızlık, yönsüzlük ve anlaşılmama duygusu nedeniyle yanlış çevrelere yaklaşabilir. Bu savrulma çoğu zaman bir anda başlamaz. Önce küçük bir iç kapanma görülür. Sonra geri çekilme başlar. Sonra genç, kendisini dinliyor gibi görünen; fakat ona gerçek anlamda yol göstermeyen alanlara yönelir. Bu nedenle çocuklarla kurulan bağı yalnızca maddi imkân sağlamakla ya da genel nasihatlerle korumak yeterli olmaz. Arkadaş çevresini bilmek gerekir. Okul hayatını dikkatle takip etmek gerekir. Ruh hâlindeki değişimleri ciddiye almak gerekir. Sessiz geri çekilmeleri küçümsememek gerekir. Bazen bir genci koruyan en büyük şey, tam zamanında kurulmuş güvenli bir ilişkidir. Bazen en etkili destek, uzun uzun konuşmak değil; gerçekten dinlemeyi bilmektir. İKİ KÜLTÜR ARASINDA BÜYÜYEN ÇOCUKLAR VE KUŞAKLAR ARASI SESSİZ UZAKLIK   Avrupa’da büyüyen Türk çocukları ve gençleri, çoğu zaman iki kültürün, iki dilin ve iki farklı hayat ritminin arasında yetişir. Evde başka bir hafıza dolaşır. Dışarıda başka bir toplumsal düzen hüküm sürer. Evde geçmişin sesi vardır. Dışarıda bugünün akışı vardır. Evde aile değerleri, hatıralar ve ana ülkenin taşıdığı dünya vardır. Dışarıda ise yaşanılan toplumun dili, kuralları, arkadaşlık ilişkileri ve gelecek tahayyülü belirleyicidir. Bu durum bazı gençler için büyük bir zenginliğe dönüşebilir. İki dil taşıyabilirler. İki dünyayı anlayabilirler. Hem köklerini koruyup hem yaşadıkları toplumun hayatına katılabilirler. Bu, küçümsenmeyecek kadar kıymetli bir güçtür. Fakat aynı tecrübe bazı gençler için ağır bir iç gerilim de üretebilir. Çünkü iki dünyanın arasında olmak her zaman iki dünyaya birden ait olmak anlamına gelmez. Bazen tam tersine, iki tarafa da eksik yakınlık hissetmek gibi yorucu bir duygu doğurabilir. Özellikle anne babanın ruhunda hâlâ geri dönüşün sesi varken, çocuğun yaşadığı ülkeyi kendi hayatının merkezî gerçeği olarak deneyimlediği ailelerde bu fark daha görünür hâle gelir. Büyükler için hayat hâlâ bir gurbet hissi taşıyabilir. Çocuk için ise yaşanılan ülke artık yalnızca gurbet değildir; okulun, arkadaşlığın, geleceğin ve gündelik hayatın içinden kurulan gerçek zemindir. Aynı evin içinde böylece farklı aidiyet biçimleri büyür. Aynı sofraya oturan insanlar, bazen aynı geleceği düşünmez. Bu durum aile içi iletişimi sessizce zorlaştırır. Büyükler çocuğun değişimini uzaklaşma gibi yorumlayabilir. Çocuk ise büyüklerin ısrarını, kendi dünyasının anlaşılmaması gibi yaşayabilir. Oysa burada çoğu zaman kötü niyet yoktur. Burada farklı hayat tecrübelerinin ürettiği derin bir algı farkı vardır. Dengenin kurulabilmesi için hem çocuğun yaşadığı bugünü küçümsememek hem de ailenin taşıdığı geçmişi değersizleştirmemek gerekir. Çünkü her iki taraf da kendi yerinden haklı bir duygu taşımaktadır. ENTEGRASYONUN ÖTESİNDE BİR SORUN: HİÇBİR YERİ TAM OLARAK YURT EDEMEME HÂLİ   Göç meselesi konuşulurken sık sık uyumdan, entegrasyondan, toplumsal katılımdan söz edilir. Bunlar elbette önemlidir. Fakat bazı hayatlarda mesele yalnızca uyum sağlamak değildir. Daha derin bir yerde duran başka bir zorluk vardır: insanın uzun yıllar boyunca tam bir yurt duygusu kuramaması. Bazı insanlar geri dönemez. Aynı insanlar yaşadıkları yere de bütünüyle yerleşmiş hissedemez. Böylece hayat, iki ülke arasında değil; iki eksiklik arasında yaşanıyormuş gibi bir hâl alır. Dışarıdan bakıldığında aynı mahallede geçen uzun yıllar vardır. Aynı iş, aynı sokak, aynı düzen vardır. Fakat içeride yine de tamamlama duygusu oluşmayabilir. Çünkü yaşamak ile ait olmak aynı şey değildir. Kalmak ile kök salmak aynı şey değildir. Bir yerde yıllarca bulunmak, ruhun da oraya aynı ölçüde yaklaşabildiği anlamına gelmez. Üstelik ana ülke de artık geçmişte bırakıldığı gibi değildir. Orası da değişmiştir. İnsanlar değişmiştir. Şehirler değişmiştir. Hayatın ritmi değişmiştir. Dönmeyi düşünen kişi de artık aynı kişi değildir. Bu nedenle bazen insan yalnızca bulunduğu yere değil, dönmeyi düşündüğü yere karşı da bir yabancılık hissedebilir. Böyle anlarda göç hikâyesi, yalnızca gurbette yaşama hikâyesi olmaktan çıkar; daha derin bir iç parçalanma duygusuna dönüşür. Bu ağır duygu, çoğu zaman açık açık konuşulmaz. Çünkü dışarıdan bakıldığında insanlar hayatlarını sürdürüyordur. Çalışıyor, çocuk büyütüyor, düzen kuruyordur. Fakat bazı hayatlarda alışmak ile benimsemek arasında, yaşamak ile iç huzur bulmak arasında görünmeyen bir boşluk kalır. Asıl acı da çoğu zaman burada saklanır.   KIRILMALARA RAĞMEN AYAKTA KALAN GÜÇ VE SESSİZ DAYANIKLILIK Bütün bu zorluklara rağmen Avrupa’daki Türk topluluklarını yalnızca eksiklikler üzerinden okumak haksızlık olur. Çünkü bu toplulukların içinde büyük bir emek ahlakı vardır. Sessiz bir dayanıklılık vardır. Aileye bağlılık vardır. Çocuklar için göze alınmış sayısız fedakârlık vardır. Nice anne ve baba kendi ömründen, rahatından ve huzurundan eksilterek çocuklarına daha geniş bir alan açmaya çalışmıştır. Nice insan kendi yalnızlığını içine gömerek ailesini ayakta tutmuştur. Nice genç, iki dil ve iki kültür arasında kendisine yeni bir yol açabilmek için ciddi bir mücadele vermiştir. Bu dayanıklılık, her şeyin yolunda olduğu anlamına gelmez. Tam tersine, bazen en güçlü görünen hayatların içinde en derin kırılmalar saklıdır. İnsan hem dirençli olabilir hem yorgun olabilir. Hem ailesi için dimdik durabilir hem geceleri kendi iç boşluğuyla baş başa kalabilir. Hem çocuklarının önünü açabilir hem kendi kalbindeki eksik yer duygusunu sessizce taşıyabilir. Avrupa’daki birçok ailenin hikâyesi bu yüzden tek katmanlı değildir. Bu hikâye aynı anda hem mücadele hem özlem, hem güç hem kırılganlık, hem bağlılık hem de sessiz yorulma taşır.   Bütün bunların yanında ayrıca özellikle görülmesi gereken bir gerçek daha vardır: Avrupa’da yaşayan Türk gençleri arasında son derece başarılı, çalışkan, yetenekli ve gelecek vadeden çok sayıda genç bulunmaktadır. Eğitimde, sanatta, sporda, akademide, girişimcilikte ve farklı meslek alanlarında dikkat çekici bir azim gösteren bu gençlerin bir bölümü, güçlü bir destek mekanizması olmadan ilerlemektedir. Kimi zaman maddi imkânlar sınırlı kalmakta, kimi zaman doğru rehberlik eksik olmakta, kimi zaman da potansiyeli zamanında fark edecek sosyal ve kurumsal alanlar yeterince oluşmamaktadır. Oysa bu gençlere daha fazla imkân sunulsa, daha bilinçli biçimde destek verilse, zamanında fark edilip doğru kanallara yönlendirilseler, çok daha etkileyici başarılar ortaya çıkabilir. Çünkü çoğu zaman eksik olan şey yetenek değildir; o yeteneği büyütecek güven, süreklilik ve imkândır. Avrupa’daki Türk gençliğinin hikâyesi yalnızca zorlukların hikâyesi değildir; aynı zamanda görünmeyi, desteklenmeyi ve daha geniş alanlara açılmayı bekleyen güçlü bir potansiyelin de hikâyesidir. SONUÇ: EN AĞIR GURBET, BAZEN DÖNEMEMEK DEĞİL, İÇ HUZURLA YERİNİ BULAMAMAKTIR   Avrupa’daki birçok Türk için göç hikâyesi, ağır emekle başlayan, zaman içinde derinleşen ve insanın iç dünyasında kalıcı izler bırakan uzun bir yolculuğa benzer. Bu yolculuğun içinde yaşam koşulları vardır, dil meselesi vardır, çocuklarla kurulan ilişkinin incelen bağları vardır, kuşaklar arasındaki sessiz mesafe vardır, geçicilik duygusunun uzaması vardır, toplumsal uyum meselesi vardır, başarıya ulaşmaya çalışan gençlerin çoğu zaman görünmeyen mücadelesi vardır. Bunların hiçbiri birbirinden bütünüyle ayrı değildir. Her biri aynı hayatın başka bir yüzünü gösterir.   Bu nedenle Avrupa’daki Türklerin hayatına bakarken yüzeysel hükümlerle yetinmek doğru olmaz. Dışarıdan görülen düzenin arkasında çoğu zaman uzun bir fedakârlık tarihi vardır. Kurulu görünen hayatların içinde sessizce taşınan kırgınlıklar olabilir. Başarılı görünen gençlerin arkasında fark edilmemiş büyük emekler olabilir. Aynı evin içinde birbirini seven insanlar arasında, dilin ve kuşak farkının açtığı ince mesafeler olabilir.   Göçmenlik, her zaman yalnızca bir geçim hikâyesi değildir. Bazen aynı anda hem geçmişi unutmamaya çalışmanın, hem bugünün ağırlığını taşımanın, hem de çocukların yarınını korumanın adı olur. Bazen insan ekmeğini bulduğu yerde iç huzurunu bulmakta zorlanır. Bazen hayat iki coğrafya arasında değil, iki eksik duygu arasında yaşanıyormuş gibi gelir. Bu uzun hikâyenin en derin tarafı belki de şudur: Bazı insanlar için gurbet, yalnızca uzakta olmak değildir. Gurbet bazen, yıllar boyunca çalışıp çabalayıp hayatı taşıdıktan sonra bile, kalbin içinde eksilmeyen o ince soruyla yaşamaktır. İnsan nereye tam olarak aittir? Hangi yer, gerçekten onun içini dinlendiren yer olacaktır? İşte bazı göç hikâyelerinde asıl ağırlık da bu sorunun uzun süre cevapsız kalmasından doğar. ———- Caroline Laurent Turunç Şair, Yazar Fransa Direktörü Institute of International Peace Leaders (IIPL)